Bloglar


Vodorod

Vodorod (Hydrogenium), H—[[Mendeleyev davriy sistemasi]]ning birinchi guruhiga mansub kimyoviy element; atom massasi 1,00797. Odatdagi sharoitda

Geliy

Geliy (lot. Helium), He—[[Mendeleyev davriy sistemasi]]ning sakkizinchi guruh kimyoviy elementi, tartib rakami 2, atom massasi 4,0026, rangsiz v

Litiy

Litiy (lito... va lot Lithium), Li — Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 3, atom massasi 6,941, is

Bor (unsur)

Bor - unsurlar davriy jadvalining 5 unsuri, nimmetall. Bor (lot. Borum), V — Mendeleyev davriy sistemasi III guruhiga mansub kimyoviy element. T

Uglerod

Uglerod (lot. Carbo — kumir, lot. Carboneum), S — Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 6, at

Azot

Azot (lot. Nitrogenium), N — Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 7, atom massasi 14,0067. Yer

Kislorod

Kislorod (lot. Oxygenium, yun. oxys — nordon va gennao — tugʻmoq), O — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy

Ftor

Ftor - unsurlar davriy jadvalining 9 unsuri, gaz, galogen. Ftor (yun. phthoros — oʻlim, buzilish, lot. Fluorum), F — Mendeleyev davriy s

Poloniyning kimyoviy xossalari

Poloniy (Polonium), Po — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 84, atom massasi 208,9824. Poloniy r

Neon

Neon (neo..., lot. Neon), Ne — Mendeleyev davriy sistemasining 0 guruh elementi, inert gazlarga mansub. Tar-tib raqami 10, atom m

Natriy

Natriy (arab, natrun, yun. nitron — tabiiy soda; lot. natrium), Na — Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimy

Magniy

Magniy (Magnesium), Mg — Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element; ishkoriy - yer metallarga kiradi. T

Aluminiy

Alyuminiy (Aluminium), A1 -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 13, atom massasi 26,9815; Alu

Kremniy

Kremniy (Silicium), Si — Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element, tartib raqami 14, atom massasi 28,0

Fosfor

Fosfor (yun. phosphoros — yoruglik tashuvchi, phos — yoruglik va phoro — tashiyman, lot. Phosphorus), P — Mendeleyev

Oltingugurt

Oltingugurt (Sulfur), S - Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 16, atom massasi 32,064. T

Xlor

Xlor(yun. chloros — och yashil, sargʻishyashil, lot. Chlorum), Cl— Mendeleyev davriy sistemasining VII guruhiga mansub kimyoviy

Argon

Argon (Argon), Ar — elementlar davriy sistemasining VIII guruhi elementi, inert gazlar jumlasidan. Tartib raqami 18, atom massasi

Kaliy

Kaliy (arab, al-kali — potash; lot. Kalium), Kaliy — Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub kimyoviy element. Is

Kalsiy

Kalsiy (lot. Calx, Calcis — ohak soʻzidan olingan; Calcium), Ca — Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyo

Skandiy

Skandiy (lot. Scandium), Sc — Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element; at. rakami 21, atom massasi 4

Titan (unsur)

Titan (Titanum), Ti — Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 22, atom massasi 47,88.

Vanadiy

Vanadiy (Vanadium), V - [[Mendeleyev davriy sistemasi]]ning V guruh kimyoviy elementi; atom raqami 23, atom massasi 50,942; kulrang metall. Tabii

Xrom

Xrom (yun. chroma — rang , boʻyoq, birikmalari yorqin rangli boʻlgani uchun, lot. Chromium), Cr — Mendeleyev davriy sistemasin

Marganets

Marganets (nem. Marganerz - marganets rudasi; lot. Manganum), Mn — Mendeleyev davriy sistemasining VII guruh kimyoviy elementi. T

Temir

Temir (lot. Ferrum), Fe — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruxiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 26 ; atom mas

Kobalt

Kobalt (Cobaltum), Co — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 27, atom massasi 58,

Nikel

Nikel (nem. Nikel, lot. Niccolum), Ni — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 28,

Mis

Mis (lot. Cuprum — Kipr o. nomidan olingan), Si — Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Tarti

Rux

Rux (lot. Zincum), Zn — Mendeleyev davriy sistemasining 12- (avvalgi, yigʻiq jadval boʻyicha II) guruhiga mansub

Stronsiy

Stronsiy (lot. Strontium), Sr -Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element. Ishkorsher metallar guruhiga kiradi. Tar

Ittriy

Ittriy (lot. Yttrium), Y — Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 39, atom massasi 88

Sirkoniy

Sirkoniy (lot. Zirconium), Zr -Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 40, atom massasi 91,22. Ta

Niobiy

Niobiy (Niobium), Nb — Mendeleyev davriy sistemasining .U guruhiga man-sub kimyoviy element. Tartib raqami 41, atom massasi 92,90

Molibden

Molibden (yun. molibdos — qoʻrgʻoshin; lot. Molybdaenum), Mo — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruh elementi. Tartib

Texnetsiy

Texnetsiy (yun. technetos — sunʼiy, lot. Technetium), Tc — Mendeleyev davriy sistemasining VII guruhiga mansub radioaktiv kimyoviy e

Rodiy

Rodiy (yun. rhodon — atirgul; lot. Rhodium), Rh — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Pl

Moddalar massasining  saqlanish  qonuni

   Bu kimyoning eng birinchi qonuni.  Bu qonun dastlab 1748 yilda M.V.Lomonosov tomonidan va keyinchalik 1789 yilda A.Lavuaze

Tarkibning doimiylik qonuni

1781 yilda A.Lavuaze karbonat angidridi gazini 10 xil usul bilan hosil qilib,  gaz  tarkibidagi uglerod  va  k

Ekvivalent. Ekvivalentlar qonuni

Moddaning ekvivalenti deb, uning 1 mol vodorod atomlari bilan birikadigan yoki kimyoviy raksiyalarda shuncha vodorod atomlarining o’rnini oladig

KIMYONING TARIXI

 Kimyo fani moddalarni va ular asosidagi o’zgarishlarni hamda o’zgarishlarni yuzaga keltiradigan jarayonlar  to’g&rsq

Moddalar massasining saqlanish qonuni

 Bu kimyoning eng birinchi qonuni.  Bu qonun dastlab 1784 yilda M.V.Lomonosov tomonidan va keyinchalik 1789 yilda A.Lavuaze tomonidan t

Tarkibning doimiylik qonuni

1781 yilda A.Lavuaze karbonat angidridi gazini 10 xil usul bilan hosil qilib,  gaz  tarkibidagi uglerod  va &n

Karrali nisbatlar qonuni

1804 yilda ingliz olimi D.Dalton modda tuzilishi  to’g’risidagi  atomistik  tasavvurlarga  asoslan

Ekvivalentlar qonuni

Tarkibning doimiylik qonunidan moddalar bir-biri bilan aniq miqdoriy nisbatlarda birikishi kelib chiqadi.     

Hajmiy nisbatlar qonuni

Fransuz olimi Gey-Lyussak gaz moddalarning ta’sirlashuvini tekshirib, o’zining hajmiy nisbatlar qonunini kashf etdi. Bu qonun quyidagicha

Avogadro qonuni

Hajmiy nisbatlar qonunini tushuntirish  uchun italiya olimi Avogadro 1811 yilda quyidagi gipotezani oldinga surdi:"Bir xil sharoitda (bir xi

GAZ QONUNLARI

 1.Boyl-Mariot qonuni.       Doimiy haroratda ma’lum miqdor  gazning bosimi uning hajmiga teskari propo

GAZLARNING MOLEKULYAR MASSALARINI ANIQLASH

Gaz moddaning molekulyar massasini aniqlash Avogadro  qonuniga asoslanadi. 1 mol gaz normal sharoitda 22,4l hajmni egallaydi. Ag

ATOM MASSANI ANIQLASH USULLARI

1.Avogadro qonuni oddiy gazlar tarkibiga kiradigan atomlarning massalarini topishga imkon beradi.Ko’p gazlar ikki atomli bo’lgani uch

GAZLARNING PARSIAL BOSIMI

Turli gazlar  bir-biri  bilan har qanday nisbatda aralashadi.Bunda har bir gaz o’zining parsial bosimi bilan tasniflanadi. A

Anorganik moddalarning sinflanishi

Anorganik moddalar ikkiga bo’linadi: oddiy moddalar va murakkab moddalar:         Oddiy moddalar &

Elementlarning valentligi

  Kimyoviy birikmalar hosil qilishda atomlarning o’zaro bog’lanishlar soni valentlik deyiladi.Masalan vodorod doimiy 1 valentli

OKSIDLARNING SINFLANISHI, OLINISHI VA XOSSALARI

 Oksidlar to’rt sinfga bo’linadi: asosli, kislotali,amfoter va betaraf oksidlar.       Oksidlariga aso

KIMYOVIY REAKSIYALARNING ENERGETIKASI VA YO’NALISHI

 Barcha kimyoviy jarayonlar issiqlik chiqishi  yoki  yutilishi  bilan ro’y beradi. Kimyoviy reaksiyalarda ajr

TERMOKIMYOVIY HISOBLASHLAR

 Termokimyoviy hisoblashlarda moddalarning standart hosil bo’lish issiqligi (entalpiyasi) tushunchasi ishlatiladi. Standart sharoitda 1 mol

ENTROPIYA. IZOBARIK-IZOTERMIK POTENSIAL

 Mikrozarrachalarga betartib harakat xosdir.  Faraz  qilaylik,biriga  azot  ikkinchisiga  kislo

KIMYOVIY REAKSIYALAR TEZLIGI

 Kimyoviy reaksiyalar gomogen va geterogen reaksiyalarga bo’linadi. Gomogen reaksiyalar bir jinsli muhitda boradi (masalan gaz fazada yoki

Reaksiyalarning molekulyarligi va tartibi

 Kimyoviy reaksiyada ishtirok etayotgan molekulalar soni  reaksiyaning molekulyarligini belgilaydi.Kimyoviy reaksiyalar molekulyarligi

KIMYOVIY MUVOZANAT. QAYTAR VA QAYTMAS REAKTSIYALAR

  Barcha kimyoviy reaksiyalarni ikkiga qaytar va qaytmas reaksiyalarga bo’lish  mumkin.  Faqat &nbs

ERITMALAR

  Ikki va undan ortiq komponentlardan va ularning o’zaro ta’sir  mahsulotlaridan tashkil topgan gomogen sistemaga erit

ERUVCHANLIK

Ayni haroratda ma’lum erituvchida erishi mumkin bo’lgan modda miqdori eruvchanlik deyiladi. Biror bir erituvchida moddanong erishi o&rsquo

GIDRATLAR VA KRISTALLOGIDRATLAR

Erish jarayoni murakkab fizik-kimyoviy jarayondir.  Erigan modda  molekulalari  bilan  erituvchi  mo

ERITMALARNING FIZIKO-KIMYOVIY XOSSALARI

Turli kontsentrasiyali ikki eritmani o’zaro aralashtirilsa, diffuziya jarayoni oqibatida ma’lum vaqtdan so’ng ularning kontsentrasiy

RAUL QONUNLARI

Agar suvda uchuvchan  bo’lmagan,  qattiq  moddalarni  eritilsa, (glyukoza, saxaroza, mochevina) eritma u

KUCHLI VA KUCHSIZ ELEKTROLITLAR

 Bu nazariyani 1887 yilda shved olimi S.Arrenius yaratgan. Uning mohiyati quyidagilardan iborat: Elektrolitlar  suvda  eri

DISSOTSIYALANISH DARAJASI

  Ionlarga ajralgan molekulalar sonining  umumiy molekulalar soniga nisbati dissotsiyalanish darajasi deyiladi.    

ERUVCHANLIK KO’PAYTMASI

  Agar qattiq moddaning suvda erishi kuzatilsa va qattiq modda yomon erisa bu holatda ham erish jarayoni muvozanatda sodir bo’ladi. &

IONLAR MUVOZANATINI SURISH

Ionlar orasidagi reaksiyalar doimo muvozanatda bo’ladi. Bu muvozanat suriluvchi muvozanatdir.         &

SUVNING ION KO’PAYTMASI. VODOROD KO”RSATKICH

Suv ham kuchsiz elektrolitlarga kiradi. Lekin, suv molekulasi oz bo’lsada ionlarga disotsilanadi:        &nb

INDIKATORLAR HAQIDA TUSHUNCHA

    Eritmadagi vodorod ionlari konsentrasiyasiga qarab  o’z rangini o’zgartiradigan moddalar indikator deyil

KISLOTA VA ASOSLAR TO’G’RISIDAGI ZAMONAVIY TASAVVURLAR

Arrenius nazariyasiga ko’ra kislotalar dissotsiyalanganda H+ katoini hosil qiladigan moddalardir. Asoslar dissotsiyalanganda OH-  

TUZLAR ERITMALARINING GIDROLIZI

Tuz  ionlarining  suv bilan ta’sirlashib kuchsiz elektrolit hosil qilish reaksiyasiga tuzlar gidrolizi deyiladi.  

OKSIDLANISH VA QAYTARILISH REAKSIYALARI

Ma’ruzaning maqsadi – oksidlanish- qaytarilish reaksiyalarini tenglashtitishni  yarim reaksiya usuli bilan tanishish va bu

OKSIDLANISH-QAYTARILISH REAKSIYALARINING NAZARIYASI

Agar atom-molekula yoki ion o’zidan elektron bersa bunday reksiyalar oksidlanish reaksiyalari deyiladi . Oksidlanish reaksiyalarida ayni eleme

OKSIDLANISH-QAYTARILISH REAKSIYALARINI TENGLASHTIRISH

Bu reaksiyalarni tenglashtirishni ikki xil usuli bor.  1) elektron balans usuli; 2) yarim reaksiyalar usuli.     Birinchi

OKSIDLANISH-QAYTARILISH REAKSIYALARINING TURLARI

   Oksidlanish –qaytarilish reaksiyalari 4 ga bo’linadi:          1)molekular

OKSIDLANISH-QAYTARILISH REAKSIYALARINING AHAMIYATI

 Tirik organizmdagi barcha reaksiyalar  oksidlanish-qaytarilish reaksiyalaridan iboratdir. Nafas olish, ovqat hazm qilish, turli biokim

Atom tuzilishi

Fanga uzoq vaqt atomlar bo’linmasdir degan fikr uzoq vaqt hukm surgan.Atomlar mayda qismlarga bo’linmaydi deb hisoblangan.Ayni element bos

Kvant mexanikasining nazariy asoslari

1924 y.da fransuz fizigi de- Broyl  korpuskulyar to’lqin dualizmi nafaqat fotonlar uchun,balki elektron uchun ham o’rinli degan

Atomlar davriy xossalari

Elektronlar ham to’lqin ham zarra xossaga ega bo’lgani uchun atomning aniq o’lchamini topish qiyin.Atomning absolyut chegarasini top

KIMYOVIY BOG’LANISHNING TABIATI VA KIMYOVIY BIRIKMALARNING TUZILISHI

Kimyoviy bog’lanish haqidagi ta’limot hozirgi zamon  kimyosining asosidir.  Bu  ta’limotsiz  

KOVALENT BOG’LANISH HOSIL QILISH USLUBI

Kovalent bog’lanish juftlashmagan  elektronlar  hisobiga hosil bo’ladi. Qo’zg’almagan azot atomida 3 ta to

BOG’NING YO’NALUVCHANLIGI

   Elektron bulutlarning  shakli  har  xil bo’lgani uchun ularning bir-birini qoplashi ham har xil

GIBRIDLANISH NAZARIYASI

Atomlar orasidagi boglanish odatda har xil  energetik  holatlarda bo’lgan elektronlar orasida boradi. Atom orbitallarning gi

MARKAZIY ATOMDAGI BOG’LANMAGAN ELEKTRONLAR JUFTINING MOLEKULA TUZILISHIGA TA’SIRI

Metan, suv, va ammiak molekulalari valent burchaklar qiymati metanda 109,28 o ,  ammiakda 107,5 o  va suvda 104,5 o

MOLEKULYAR ORBITALLAR USULI

 Valent bog’lanishlar usuli, elektron orbitallarning gibridlanish usuli  bilan uyg’unlashgan holda turli tuman moddalarning

ION BOG’LANISH

   Ionlar orasida elektrostatik tortishish kuchlari ta’sirida yuzaga keladigan bog’lanish ion bog’lanish deyiladi.&nb

VODOROD BOG’LANISH

  Vodorod atomi  yuqori elektromanfiylikka ega bo’lgan atomlar F, O,  N, Cl, S lar bilan bog’langa

METALL BOG’LANISH

  Metallardagi kimyoviy bog’lanish tabiati ularning quyidagi xossalari:         1)  

MOLEKULALARARO TA’SIRLAR

Molekulalar orasida  orientatsion,  induktsion  va  dispersion ta’sirlar mavjud.  Ular 3 ga bo

KOMPLEKS BIRIKMALAR

 Tarkibida murakkab - "kompleks" ion tutgan birikmalar  kompleks  birikmalar  deyiladi.  Yangi kimyoviy b

KOMPLEKS BIRIKMALARNING KLASSIFIKATSIYASI VA NOMLANISHI

   Kompleks ionning  zaryadiga  qarab,  kompleks birikmalar uchga bo’linadi:    &nb

KOMPLEKS BIRIKMALARNING TURLARI

 Kompleks birikmalar quyidagi turlarga bo’linadi: Ammiakatlar  -  ularda ligandlar rolida ammiak va aminlarishtirok&

KOMPLEKS BIRIKMALARNING BARQARORLIGI

  Kompleks birikmaning ichki va tashqi sferalarining barqarorligi bir-biridan keskin farq qiladi.  Kompleks  birikmalard

KOMPLEKS BIRIKMALARNING FAZOVIY TUZILISHI VA IZOMERIYASI

Bir xil ligandlar kompleks hosil qiluvchi atom atrofida  simmetrik joylashadi.  Koordinatsion son 2ga teng bo’lsa, &nbs

KOMPLEKS BIRIKMALARDA KIMYOVIY BOG’LARNING TABIATI

   Kompleks birikmalarning  tuzilishini 3 xil yo’l bilan tushuntirish mumkin.       &nbs

1 VA II A GURUH ELEMENTLARI VA ULARNING BIRIKMALARI

Vodorod XV1 asrning birinchi yarmida nemis vrachi Paratsels tomonidan kashf etilgan. 1776 yilda ingliz olimi G.Kavendesh uning xossalarini va bosqra g

SUV

Vodorod va kislorodning kimyoviy birikmasi. Yer sharining 3/5 qismi suv bilan qoplangan. Miqdori 2.1018 t. Ko’p moddalarning 90% miqdori su

VODOROD PEROKSID (H2O2)

H2O2  rangsiz, siropga o’xshagan suyuqlik. Zichligi d=1,4633 g/sm3, Syuqlanish  harorati Tsuyq=0,43oC,  26 mm 

1 A GURUH ELEMENTLARI

Bu guruh elementlariga litiy,natriy,kaliy,rubidiy,seziy va fransiy kiradi. Barcha guruh a’zolarinig  tashqi elektron qavatida 1 tadan

ISHQORIY METALLARNING OLINISHI

Ishqoriy metallar kimyoviy faolligi yuqoriligi sababli faqat birikmalar holida uchraydi. Liyiyning birikmalari nihoyatda ko’p.Uni 150 dan ortiq

ISHQORIY METALLARNING XOSSALARI

Ishqoriy metallar kub krislall panjaraga ega. Yangi kesilgan metallar ko’rinishi odatdagi metallarga o’xshaydi. Metallik yaltiroqlikka ega

Xrom va uning birikmalari.

 Tabiatda uchrashi Temirli xromtosh holida uchraydi. Cr2FeO4  yoki Fe(CrO2)2.Qo’rg’oshinli qizil ruda PbCrO

VII B elementlari

 (Mn) marganes, (Te) texnetsiy, (Re) reniy Mn, Te, Re atomlari VII V gruppa d-elementlarini tashkil etadi. 25Mn 2)8)13)2  &

Temir

 Temir eng ko’p tarqalgan kimyoviy elementlardan biri hisoblanadi. Uning yer qobig’idagi miqdori 5% (massa) ga boradi. U tuproq, har

II valentli temir birikmalari

Bu birikmalarni olish uchun: FeCO3  = FeO + CO2 FeSiO3  = FeO + SiO2 Temir (II) gidroksidini olish uchun: FeSO4 + 2NaOH&n

Temirning (III) valentli birikmalari.

Temir (III) oksidi  temirli surik, mumiya, oxra bo’yoq sifatida ishlatishi ma’lum. Termitli aralashma bu alyuminiy va temir (III

KOBALT VA UNING BIRIKMALARI

Tabiatda kobalt yaltirog’i - CoAs2S2 smolatit minerali holida yoki kobalt yaltirog’i holatida uchraydi.  Bundan tashqari Ni

NIKEL VA UNING BIRIKMALARI

Nikel tabiatda kupfernikel NiAs  va mishyak nikel yaltirog’i  holatida uchraydi NiAsS. Metallik nikel juda yaltiroq oq kumu

TEMIR GURUHI ELEMENTLARINING KOMPLEKS BIRIKMALARI

Temir juda ko’p kompleks birikmalar hosil qiladi. 2KCN + Fe(CN)2 = K4/Fe(CN)6/ FeCl3 + 6NH3 = /Fe(NH3)6/Sl CoSO4 + 6NH3&n

TEMIR, KOBALT VA NIKELNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI

Temir gemoglobinning tarkibiga kiradi. Gemoglobinda temir miqdori 14,5 % ga boradi. Gemoglobin organizmda 2 ta funksiyani bajaradi. Kislorod tashish v

Kimyo fanining rivojlanishi

Kimyo, ximiya — moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujud

Kimyoda atom-molekular ta’limot

Atom-molekular ta’limotni kimyoga birinchi bo‘lib rus olimi
М. V. Lomonosov tatbiq etdi va uni rivojlantirdi. Bu ta’limotning
a

Kimyoviy elementlar

Atom-molekular ta’limot kimyoning asosiy tushuncha va
qonunlarini tushuntirishga imkon berdi.Atom-molekular ta’limot nuqtayi nazaridan a

Oddiy va murakkab moddalar. Allotropiya

Kimyoviy elementlarning atomlari juda yuqori temperaturada
erkin holda mavjud bo‘la oladi — bular yakka atomlar haqida yoki
oddiy mura

Nisbiy atom massa

Hozirgi tekshirish usullari atomlarning nihoyatda kichik
massasini katta aniqlik bilan topishga imkon beradi. Masalan, vo¬
dorod atomining mas

Nisbiy molekular massa

Moddaning tabiiy izotoplar tarkibidagi molekulasi o‘rtacha
massasining uglerod atomi )2C massasining 1/12 qismiga nisbati-
ga teng qiymat mo

Mol. Molyar massa

Xalqaro  birliklar  sistemasi  (SI)  da  modda  miqdorining birligi sifatida mol qabul qilingan. Mol — bu moddala

Kimyoviy belgilar, formula va tenglamalar

Elementlarni kimyoviy belgilar (simvollar) bilan ifodalash
qabul qilingan. Elementlarning simvoli element lotincha nomining
bosh harfidan yoki bos

Kimyoviy reaksiyalar. Reaksiyalarni klassifikatsiyalash

Moddalar bir-biri bilan o‘zaro ta’sirlashib, turli xil o‘zga-
rishlarga uchraydi. Masalan, berilliy 500 °C dan yuqori tempe-

Moddalar massasining saqlanish qonuni

Atom-molekular ta’limot asosida kimyoning asosiy qonunlarini: moddalar massasining saqlanish qonuni, tarkibning doimiylik
qonuni, hajmiy nisba

Modda tarkibining doimiylik qonuni

Tarkibning doimiylik qonuni kimyoning asosiy qonunlari qatori-ga kiradi: har qanday toza modda, olinish usulidan qat’i nazar, o‘zgarmas

Gaz qonunlari. Avogadro qonuni.Gazning molyar hajmi

Gazlar tekshirish uchun eng oddiy obyekt bolganligi sabab
li, ularning xossalari va gazsimon moddalar orasidagi reaksiyalareng toliq o‘rganilg

D.I.Mendeleyevning davriy qonunini kashf etishi

D.l. Mendeleyevning davriy qonunni kashf etishi va elementlar
davriy sistemasini tuzishi uning uzoq va sermashaqqat ilmiy ish
lalining natijasi ed

D.I. Mendeleyevning elementlar davriy sistemasi

Hozirgi vaqtda davriy sistemani tasvirlashning 500 dan ortiq 
variantlari bor: bular davriy qonunning turli shakldagi ifodasidir. D.l.Mendeleyev 1-

Atomlar tuzilishining yadro modeli

XIX asrning oxiriga qadar atomlar bo‘linmas deb hisoblanar 
edi. So‘ngra tajriba ma’lumotlari to'plana borgan sari bunday flkrdan

Atom yadrolarining tarkibi. Yadro reaksiyalari

Hozirgi vaqtda atom yadrosida ko‘p sonli elementar zarracha
lar kashf qilingan. Ulardan eng muhimlari protonlar bilan neytronlardir. Bu ikkala

Atomdagi elektron holatining hozirgi zamon modeli

Kimyoviy reaksiyalarda atom yadrosi o‘zgarishga uchramaydi. 
Bunda atomlarning elektron qobiqlari o‘zgaradi, kimyoviy elementlarning ko&

Atomlar elektron qobiqlarining tuzilishi

Endi alohida olingan elektron pog‘onaning (qavatning) tuzi
lishini ko‘rib chiqamiz. Bosh kvant sonining n=2 qiymatidan bosh
lab energe

Elektron formulalar

Atomda elektronlarning energetik pog‘ona va pog‘onachalar
 bo‘yicha taqsimlanishi elektron formulalar (konfiguratsiyalar)
ko&lsq

D.I.Mendeleyev elementlar davriysistemasini nazariy asoslash

Energetik pog'onalar (elektron qavatlar) va pog‘onachalarning 
(qavatchalarning) elektronlar bilan to‘lish tartibi D.l.Men
deleyevning

Atomlarning tuzilishi haqidagi ta’limot asosida davriy qonun va davriy sistema

Atomlarning tuziiishi haqidagi ta’limot davriy qonunning chu
qur fizik ma’nosini ochib berdi. Yadroning zaryadi atomning elektron qobig

Atomlarning davriy xossalari

Atomlarning o'lchami, ionlanish energiyasi, elektronga moyil
ligi, elektrmanfiyligi, oksidlanish darajasi kabi xossalari atomning 
elektron konfig

Oksidlanish darajasi

Oksidlanish darajasi kimyoning asosiy tushunchalari qatoriga 
kiradi. U atomning birikmadagi holatini tavsiflash uchun kiritilgan. Bu tushunchani t

Kimyoviy bog'lanish hamda valentlik

Atomning (elementning) valentligi ham kimyoning asosiy
tushunchalari qatoriga kiradi. U elementlar atomlarining kimyoviy
bogianishlar hosil qilish

Kimyoviy reaksiyalarning tezligi

Kimyoviy reaksiyalarning mohiyati boshlang'ich moddalardagi 
bog'lanishlarning uzilishi va reaksiya mahsulotlarida yangi
 bog'lanishlarning paydo

Reaksiyaning tezligiga ta’sir etuvchi omillar

Kimyoviy reaksiyaning tezligi reaksiyaga kirishayotgan moddalarning tabiatiga, reaksiyaning borish shart-sharoitlariga: konsen
tratsiya с temperatu

Aktivlanish energiyasi

Temperatura o‘zgarganida reaksiya tezligining tez o‘zgarishini
 aktivlashish nazariyasi tushuntirib beradi. Bu nazariyaga
 muvofiq ush

Kataliz va katalizatorlar haqida tushuncha

Reaksiya tezligini katalizatorlar yordamida oshirish mumkin.
Temperaturani oshirgandan ko'ra katalizator ishlatgan afzalroq,
bundan tashqari tempe

Qaytmas va qaytar reaksiyalar

Faqat bir yo‘nalishda boradigan va reaksiyaga kirishayotgan
boshlang‘ich moddalar oxirgi mahsulotlarga to‘liq aylanadigan
reaksi

Kimyoviy muvozanat

Qaytar reaksiyalar oxirigacha bormaydi va kimyoviy muvozanat
 qaror topishi bilan tugallanadi. Masalan, ammiak sintezi
reaksiyasida  vaqt bir

Le Shatelye prinsipi

Reaksiyaga kirishayotgan moddalarning konsentratsiyasi, temperatura va bosim (gazlardagi reaksiyalarda) o'zgarganda kimyoviy
muvozanatning siljish y

Eritmalar tarkibining son ifodasi

Tabiatdavatexnikadaeritmalar katta ahamiyatga ega. O'simliklar
moddalarni eritmalar holida o'zlashtiradi. Ovqatning hazm bo'lishi
oziq moddalarnin

Moddalarning suvda eruvchanligi

Eruvchanlik — bu moddaning suvda yoki boshqa erituvchida
erish xossasidir. Suvda qattiq, suyuq va gazsimon moddalar erishi
mumkin.  Su

Erishda bo‘Iadigan issiqlik hodisalari

Moddalarning erishida issiqlik effekti sodir bo'ladi: moddaning
tabiatiga qarab issiqlik chiqadi yoki yutiladi. Suvda masalan, kaliy
gidroksid, su

Elektrolitlar va noelektrolitlar

Ba’zi moddalar erigan yoki suyuqlangan holatda elektr tokini
o'tkazmasligi yaxshi ma’lum. Buni oddiy asbob yordamida kuzatish mumkin. Bu

Elektrolitik dissotsilanish nazariyasi

Elektrolitlar suvdagi eritmalarining o‘ziga xos xususiyatlarini
tushuntirish uchun shved olimi S. Arrenius 1887- yilda elektrolitik
dissotsi

Dissotsilanish mexanizmi

Elektrolitik dissotsilanish mexanizmi haqidagi masala juda
muhimdir. Haqiqatan ham, elektrolitlar nima uchun ionlarga
dissotsilanadi? Atomlarning

Ionlarning gidratlanishi

Taniqli rus kimyogari A. Kablukov elektrolitik dissotsilanishni
D. I. Mendeleyevning eritmalarning kimyoviy nazariyasi yordamisiz
tushuntirib boim

Kislota, asos va tuzlarning suvdagi
eritmalarda dissotsilanishi

Elektrolitik dissotsilanish nazariyasi yordamida kislota, asos
va tuzlarga ta’rif beriladi hamda xossalari bayon qilinadi. Dissotsilanganda k

Dissotsilanish darajasi

Elektrolitik dissotsilanish qaytar jarayon bo'lgani sababli
elektrolitlarning eritmalarida ionlar bilan birga molekulalar ham
bo'ladi. Shu sababli

Kuchli va kuchsiz elektrolitlar

Kuchli va kuchsiz elektrolitlar boiadi. Kuchli elektrolitlar suvda eriganda ionlarga to‘liq dissotsilanadi. Ularga quyidagilar kiradi: 1) dey

Ion almashinish reaksiyalari

Elektrolitik dissotsilanish nazariyasiga muvofiq elektrolitlarning eritmalarda sodir bo'ladigan barcha reaksiyalar ionlar orasidagi reaksiyalar hisobl

Suvning dissotsilanishi. pH

Kuchsiz elektrolit b o ig an suv oz darajada H + va O H - ionlariga dissotsilanadi, bu ionlar dissotsilanmagan molekulalar bilan muvozanatda boiadi:

Kislota va asoslarning protolitik nazariyasi

Elektrolitik dissotsilanish nazariyasi elektrolitlarning suvdagi eritmalarida boradigan juda ko‘p hodisa va jarayonlarni tushuntirib berdi. Masa

Oksidlar

M oddalarni klassifikatsiyalash ularni o'rganishni osonlashtiradi. Birikmalar sinflarining o'ziga xos xususiyatlarini bilgan holda ular alohida vakill

Kislotalar

 Kislotalarning dissotsilanish tenglamalariga doir o'sha o'rinda keltirilgan misollarni ionlarning gidratlanishini hisobga olgan holda ancha aniq

Asoslar

Asoslar sinfming ta’rifmi keltirilgan asoslarning dissotsilanishiga misollarni ionlarning gidratlanishini hisobga olgan holda quyidagicha aniqro

Tuzlar

Ularning dissotsilanish tenglam asini ionlarning gidratlanishini hisobga olgan holda quyidagicha yozish kerak:           &nb

Tuzlarning gidrolizlanishi

Tajriba shuni ko'rsatadiki, o'rta tuzlar tarkibida vodorod ionlari ham, gidroksid ionlari ham yo'qligiga qaramay, ularning eritmalari ishqoriy, kislot

Anorganik birikmalarning sinflari orasidagi bog‘lanish

Oddiy moddalar, oksidlar, kislotalar, asoslar va tuzlar orasida genetik bogianish bor, chunonchi — ular bir-biriga aylanishi mumkin. M asalan, o

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari nazariyasi

Barcha kimyoviy reaksiyalarni ikki turga boiish mumkin. Ularning birinchisiga reaksiyaga kirishayotgan m oddalar tarkibidagi atomlarning oksidlanish d

Eng muhim qaytaruvchi va oksidlovchilar

Qaytaruvchi va oksidlovchilar oddiy moddalar, ya’ni bitta elem entdan tarkib topgan b o iish i ham , m urakkab m oddalar b oiishi ham mumkin. E

Elektrolizning mohiyati

Elektrolitlarning eritmalari va suyuqlanmalarida har xil ishorali ionlar (kationlar va anionlar) bo'ladi, ular suyuqliknmg barcha zarrachalari kabi ta

Elektrolitlar suvdagi eritmalarining elektrolizi

Suyuqlantirilgan elektrolitlarning elektrolizi bilan elektrolitlar eritmalarining elektrolizini bir-biridan farqlash lozim. Elektrolitlar eritm alarin

Elektrolizning qollanilishi

Elektroliz ancha keng ko'lam da qo'llaniladi. Metall buyumlarni korroziyalashdan muhofaza qilish uchun ularning sirtiga boshqa metallning — xrom

Metallmaslarning umumiy xossalari

M etallmaslar uchun xossalarining umumiyligidan ko‘ra birbiridan farqi ko‘proq xosdir. Shu sababli darsliklarda odatda metallmaslarning um

Vodorod

Vodorodning davriy sistemadagi o‘mi. Vodorod davriy sistemada birinchi о‘ringa joylashgan ( Z - l) . Uning atomi eng oddiy tuzilgan: ato

Suv

Suv — vodorodning oksidi — eng ko'p tarqalgan va muhim moddalardan biridir. Yerning suv egallagan sathi qumqlik sathidan 2,5 marta katta.

Og‘ir suv

Tarkibida og'ir vodorod boiadigan suv og‘ir suv deyiladi (D ,0 formula bilan belgilanadi). U odatdagi suvdan farq qiladi, buni ikkala suvning fi

Galogenlar gruppachasining umumiy tavsifi

Elementlar kimyosini gruppachalar bo'yicha qarab chiqishda davriy qonun va D.L Mendeleyev elementlar davriy sistemasining oldindan aytish imkon iyatid

Xlor

Tabiatda uchrashi. Tabiatda xlor erkin holda faqat vulqon gazlaridagina uchraydi. Uning birikmalari keng tarqalgan. Ulardan eng muhimlari: natriy xlor

Vodorod xlorid va xlorid kislota

Vodorod xlorid — xlorning eng m uhim birikmalaridan biri. Bu o'tkir hidli rangsiz gaz. U bilan nafas olinganida nafas yoilarini yallig'rantiradi

Xlorid kislotaning tuzlari

Quyida xlorid kislotaning eng muhim tuzlari tavsiflab berilgan. Natriy xlorid (boshqa nomlari: toshtuz, osh tuzi, galit) N aCl ovqatga solinadi, natri

Ftor, brom va yod haqida qisqacha ma’Iumot

Ftor — zaharli och yashil gaz. Uning molekulasi ikki atomli va qutbsiz kovalent bog'lanish orqali hosil boigan (F2). Ftor suyuqlantirilgan birik

Kislorod va uning xossalari

Tabiatda uchrashi. K islorod — Yerda eng ko'p tarqalgan element. U yer po'stlog'i massasining 47,2% ini tashkil etadi. Uning havodagi miqdori ha

Oltingugurt va uning xossalari

Tabiatda uchrashi. Oltingugurt tabiatda keng tarqalgan. U yer po'stlog'i massasining 0,05% ni tashkil etadi. Erkin holatda (yombi oltingugurt) Italiya

Vodorod sulfid va sulfidlar

Vodorod sulfid H 2S — palag'da tuxum hidi keladigan rangsiz gaz. U suvda yaxshi eriydi (20 °C da 1 hajm suvda 2,5 hajm vodorod sulfid eriydi

Oltingugurt (IV) oksid. Sulfit kislota

Oltingugurt (IV) oksid. Oltingugurt (IV) oksid, boshqacha aytganda sulfit angidrid odatdagi sharoitda o'tkir, bo‘g‘uvchi hidli, rangsiz ga

Oltingugurt (IV) oksid. Sulfat kislota

Oltingugurt (IV) oksid. Oltingugurt (IV) oksid rangsiz suyuqlik, 17 °C dan past temperaturada qattiq kristall massa boiib qotadi. U namlikni shidd

Sulfat kislotaning xossalari va uning amaliy ahamiyati

Fizikaviy xossalari. Sulfat kislota — og'ir, rangsiz moysimon suyuqlik. Juda gigroskopik. Namlikni yutib, ko'p miqdorda issiqlik chiqaradi, shu

Sulfat kislotaning tuzlari

Sulfat kislota asosli boigani uchun ikki qator tuzlar: sulfat lar deyiladigan o ‘rta tuzlar va gidrosulfatlar deyiladigan nordon tuzlar hosil qi

Azot gruppachasining umumiy tavsifi

Beshta element: azot, fosfor, surma, mishyak va vismut azot gruppachasini tashkil etadi. Bular D.I.Mendeleyev Davriy sistemasining V gruppasidagi p-el

Azot. Sigma- va pi- bog'lanishlar

Tabiatda uchrashi. Azot tabiatda asosan erkin holatda uchraydi . Havoda hajmiy ulushi 78,09%, massa ulushi 75,6% boiadi. Oz miqdorda azot birikmalari

Ammiak

Molekulasining tuziiishi. Azot vodorot bilan bir necha xil birikma hosil qiladi, ulardan eng muhimi ammiakdir. Fizikaviy xossalari. Ammiak — o'

Ammiak ishlab chiqarishning kimyoviy asoslari

Oddiy moddalardan ammiak sintez qilish nazariyasi ancha murakkab. Bu yerda jarayonning kimyoviy muvozanatni siljitish prinsipiga asoslangan optimal sh

Ammoniy tuzlari

Ammoniy tuzlari va ularning xossalari. Ammoniy tuzlari ammoniy kationi bilan kislota anionidan tarkib topgan. Ular tuziiishi jihatdan bir zaryadli met

Azot oksidlari

Azot kislorodli olti xil birikma hosil qiladi, ularda +1 dan +5 gacha oksidlanish darajasini namoyon qiladi: N2 O, N O, N2 0 3, N 0 2, N2 0 4, N2 0 5

Nitrat kislota

Olinishi. Laboratoriya sharoitida nitrat kislota uning tuzlariga konsentrlangan sulfat kislota ta’sir ettirib olinadi:       &nb

Nitrat kislotaning metallar va metallmaslar bilan o‘zaro ta’siri

Nitrat kislota metallar bilan o‘zaro ta’sirlashganda odatda vodorod ajralib chiqmaydi: u oksidlanib, suv hosil qiladi. Kislota esa konsent

Nitrat kislotaning tuzlari

Bir asosli nitrat kislota faqat o'rta tuzlar hosil qiladi, ular nitratlar deyiladi. Bu tuzlar kislotani metallarga, ularning oksidlariga va gidroksidl

Fosfor

Fosfor — azotning analogi, chunki uning valent elektronlarining elektron konfiguratsiyasi azotniki kabidir: s2p2. Lekin azot atomiga nisbatan fo

Fosfor oksidlari va fosfat kislotalar

Fosfor oksidlari. Fosfor bir nechta oksidlar hosil qiladi. Ulardan eng muhimlari P40 6 va P4O10. Ko'pincha ularning formulalari soddalashtirilgan hold

Mineral o ‘g‘itlar

Tarkibida o'simliklar uchun zaruriy oziq elementlari boiadigan moddalar, asosan tuzlar mineral o ‘g ‘itlar deyiladi. Ular yuqori va barqar

Uglerod gruppachasining umumiy tavsifi

Uglerod gruppachasiga uglerod, kremniy, germaniy, qalay va qo'rg'oshin kiradi. Bular D.I.Mendeleyev davriy sistemasi IV gruppasining /j-elementlaridir

Uglerod va uning xossalari

Tabiatda uchrashi. Tabiatda uglerod erkin holda olmos, grafit va karbin ko‘rinishida, birikmalarida esa — toshko'mir, qo‘ng‘ir

Uglerod oksidlari. Karbonat kislota

Uglerodning ikkita oksidi ma’lum: CO va C 0 2 Uglerod (II) oksid. Uglerod (II) oksid CO uglerodning kislorod yetishmaganida yonishi jarayonida

Karbonat kislotaning tuzlari

Karbonat kislota ikki qator tuzlar: o‘rta tuzlar — karbonat va nordon tuzlar — gidrokarbonatlar hosil qiladi. Ular tuzlarning umumiy

Kremniy va uning xossalari

Tabiatda uchrashi. Kremniy kisloroddan keyin Yerda eng ko‘p tarqalgan elementdir. U yer po‘stlog‘i massasining 27,6% ini tashkil eta

Kolloid eritmalar haqida tushuncha

Tabiatda va texnikada bir modda zarrachalar holida ikkinchi mnddaning ichida bir me’yorda taqsimlangan dispers sistemalar lui'p uchraydi. I )is

Silikat kislotaning tuzlari

Silikat kislotaning tuzlari silikallar deyiladi. Ularning tarkibi odatda elementlar oksidlarining birikmalari holida formula bilan tasvirlanadi. Masal

Shisha va sementning olinishi

Sun’iy silikatlardan eng katta ahamiyatga ega bo‘lganlari shisha, sement va keramikadir. Shisha. Odatdagi deraza oynasining tarkibi taxmi

Metallarning D. I. Mendeleyevning elementlar davriy sistemasida joylashgan o‘rni

Agar D. I. Mendeleyevning elementlar davriy sistemasida (kitobning birinchi forzatsiga q.) berilliydam astatga tomon diagonal o‘tkazilsa, u hold

Metallarning fizik xossalari

Kovalent bog‘lanishli modda kristaliga mexanik ta’sir o‘tkazilsa, atomlarning ayrim qatlamlari siljiydi, natijada bog‘lanishla

Metallarning kimyoviy xossalari

Metallarning atomlari valent elektronlarini ancha oson beradi va musbat zaryadlangan ionlarga aylanadi. Shuning uchun metallar qaytaruvchilar hisoblan

Texnikada metallar va qotishmalar

Ikkita yoki undan ko'p metallardan, shuningdek, metallar bilan metallmaslardan tarkib topgan sistemalar qotishmalar deyiladi. Qotishmalarning xossalar

Standart elektrod potensiallar qatori

0 ‘rta maktabda siz metallarning elektrokimyoviy kuchlanishlar qatorini o‘rgangansiz. Uning aniqroq nomi — metallarning standart ele

Metallar olishning asosiy usullari

Metallar tabiatda erkin holatda (yombi metallar) va, asosan, kimyoviy birikmalar holida uchraydi. Aktivligi eng kam bo‘lgan metallar yombi meta

Metallarning korroziyalanishi

Metallar korroziyaga uchraydi. Korroziyalanish deganda metallarning tevarak-atrofdagi muhit ta’sirida yemirilishi tushuniladi. Bu o'z-o'zidan bo

Korroziyadan muhofaza qilish

Metallarning korroziyalanishi uzluksiz davom etadi va katta zarar yetkazadi. Temirning korroziyalanish tufayli bevosita isroflari yiliga suyuqlantirib

Litiy gruppachasining umumiy tavsifi

Litiy gruppachasini litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy va fransiy elementlari tashkil etadi. Atomlarining tashqi energetik pog‘onasida bittad

Natriy va kaliy

Tabiatda uchrashi. Tabiatda ishqoriy metallar erkin holda uchramaydi. Natriy va kaliy turli xil birikmalar tarkibiga kiradi. Ulardan eng muhimi natriy

O‘yuvchi ishqorlar

Suvda yaxshi eriydigan gidroksidlar o‘yuvchi ishqorlar deyiladi. Ulardan eng muhimlari NaOH va KOH. Natriy gidroksid va kaliy gidroksid —

Natriy va kaliy tuzlari

Natriy barcha kislotalar bilan tuzlar hosil qiladi. Uning deyarli barcha tuzlari suvda eriydi. Ulardan eng muhimlari — natriy xlorid (osh tuzi),

Berilliy gruppachasining umumiy tavsifi

Bu gruppachani berilliy, magniy va ishqoriy-yer elementlari (kalsiy, stronsiy, bariy, radiy) tashkil etadi. Berilliy gruppachasidagi metallar kimyovi

Kalsiy

Tabiatda uchrashi. Kalsiy ko'p tarqalgan elementlar qatoriga kiradi. Uning yer po'stlog'idagi umumiy miqdori 3,6% ni tashkil etadi. Tabiatda kalsiynin

Kalsiy oksid va gidroksid

Kalsiy oksid (texnikadagi nomlari: so‘ndirilmagan ohak, kuydirilgan ohak momig'i)— oq rangli kukun. Sanoatda ohaktosh, bo‘r yoki bos

Kalsiy tuzlari

Kalsiy karbonat tabiatda tog' jinsi — ohaktosh holida keng tarqalgan. Ko'pchilik tog' tizmalari ohaktosh bilan bo'rdan tarkib topgan. Marmar ham

Suvning qattiqligi va uni yo‘qotish usullari

Tabiatda toza suv uchramaydi: uning tarkibida doimo biror moddalar aralashgan bo‘ladi. Jumladan, suv yer qobig‘idagi tuzlar bilan o‘

Bor gruppachasining umumiy tavsifi

III gruppaning bosh gruppachasini (bor gruppachasini) bor, aluminiy, galliy, indiy va talliy elementlari tashkil etadi. Bu elementlarning ayrim xossal

Aluminiy

Aluminiyning tabiiy birikmalari. Aluminiy eng ko‘p tarqalgan elementlar qatoriga kiradi. Metallar orasida tabiatda tarqalganligi jihatidan birin

Aluminiy oksid va gidroksid

Aluminiy oksid (giltuproq) A120 3 — oq rangli, ancha qiyin suyuqlanuvchan, juda qattiq modda. Aluminiy olish uchun boshlang‘ich mahsu

Aluminiy va uning qotishmalarining ishlatilishi

Aluminiyning fizik va kimyoviy xossalari uning texnikada keng ko'lamda ishlatilishiga sabab bo‘ldi. Aluminiyning yirik iste’molchisi avia

Xrom gruppachasining umumiy tavsifi

D. I. Mendeleyev davriy sistemasining yonaki gruppachalari metallariga barcha J-elementlar kiradi. Bunday elementlar 10 ta: skandiy, titan, vanadiy, x

Xrom

Tabiatda uchrashi. Xrom turli xil minerallarda birikmalar holida uchraydi. Eng ko‘p tarqalgan minerali xromit, (xromli temirtosh FeCr20 4), unin

Xrom oksidlari va gidroksidlari

Xrom uchta oksid hosil qiladi: CrO, Cr20 3 va C r0 3. Xrom (Il)oksid CrO — pirofor qora kukun (piroforlik — mayda tuyilgan holatida havod

Xromatlar va dixromatlar

Xromat kislotalar ikki qator tuzlar hosil qiladi: xromatlar (xromat kislotaning tuzlari shunday deb ataladi) va dixrom atlar (dixromat kislotaning tuz

Temir oilasining umumiy tavsifi

D.I. Mendeleyev elementlar davriy sistemasining VIII gruppasining yonaki gruppachasida 9 element bor: temir, kobalt, nikel, ruteniy, rodiy, palladiy,

Temir

Temirning eng muhim rudalari. Temir aluminiydan keyin — tabiatda eng ko‘p tarqalgan metall. Uning po‘stlog‘idagi umumiy miqdor

Temir birikmalari

Temirning ikki xil: temir (II) va temir (III) birikmalari eng ko‘p uchraydi. Ozroq miqdorda temir (VI) birikmalari — ferratlar ham ma&rsqu

Domna jarayoni

Rudalardan temir olish uning oksidlarini uglerod (II) oksid va ko'mir (koks) bilan qaytarishga asoslangan. Bunda toza temir emas, uning ko'mir va bosh

Cho‘yan va po‘latlar

Domnada suyuqlantirilgan cho‘yan tarkibida 93% atrofida temir, 4,5%. gacha uglerod, 0,5—2% kremniy, 1—3% marganes, 0,02-2,5% fosfor

Organik kimyo fani

Tarkibiga uglerod elementi kiradigan birikm alar organik birikmalar deyiladi. Uglerodning nihoyatda ko‘p birikmalari — tabiiy va sintetik

Organik birikmalarning o ‘ziga xos xususiyatlari

Organik birikmalardan farq qilib, organik moddalarning bir qator o ‘ziga xos xususiyatlari bor. Awalo uglerod atomlarining bir-biri bilan biriki

Izomeriya

Organik moddalarning xossalari faqat ularning tarkibigagina emas, balki molekulada atomlarning o‘zaro birikish tartibiga ham bogiiq. Masalan, et

A. M . Butlerovning organik birikmalarning kimyoviy tuzilish nazariyasi

0 ‘tgan asrning 60- yillarida rus olimi A. M. Butlerov tomonidan organik birikmalarning kimyoviy tuzilish nazariyasining yaratilishi organik kim

O rganik birikmalarning gomologik qatorlari

Turli-tuman organik birikmalar orasidan moddalarning kimyoviy xossalari jihatidan o'xshash va bir-biridan CH2 gruppaga farq qiladigan gruppalarini ajr

Organik reaksiyalarning turlari

Anorganik reaksiyalar kabi organik reaksiyalar ham 3 asosiy turga boiinadi: 1. 0 ‘rin olish reaksiyalari, masalan:        

To‘yingan uglevodorodlar (alkanlar)

Uglevodorodlar — ikkita elem entdan — uglerod bilan vodoroddan tarkib topgan eng oddiy organik birikmalardir. Tarkibi umumiy C H 2n+2 form

Alkanlarning va ular hosilalarining nomenklaturasi

To'yingan uglevodorodlar dastlabki o'nta a’zosining nomini aytib o'tdik. Alkanning uglerod zanjiri tarmoqlanmaganligini ta’kidlash uchun k

Metanning va metan gomologlarining kimyoviy xossalari

Alkanlar gomologik qatori a’zolarining umumiy kimyoviy xossalari bor. Ular aktivligi kam bo‘lgan moddalar. Alkanlar ishtirok etadigan barc

Sikloalkanlar

Ochiq zanjirli to'yingan uglevodorodlar bilan birga yopiq (siklik) zanjirli to'yingan uglevodorodlar ham bor. Ularning bir necha xil nomi bor: sikloal

To‘yinmagan uglevodorodlar

Molekulalarida bir-biri bUan qo‘shbog‘ yoki uchlamchi bogianishlar bilan bogiangan uglerod atomlari bor uglevodorodlar to‘yinmagan u

Etilen va uning gomologlari

Xossalari. Etilen — gomologik qatorning birinchi a’zosi —rangsiz gaz, salgina chuchmal hidi bor, havodan bir oz yengil, suvda kam er

Polimerlanish reaksiyalari. Polietilen

Polimerlanish — bu bir xil molekulalarning ketma-ket birikib, incha yirik molekulalar hosil qilishidir. Polimerlanishning oddiy lioli azot (IV)

Asetilen va uning gomologlari

Xossalari. Asetilen — asetilen uglevodorodlari gomologik qatorining birinchi a’zosi — rangsiz gaz, havodan yengil, suvda kam eriydi.

Diyen uglevodorodlar

Uglerod zanjirida ikkita qo'shbog' bp'ladigan uglevodorodlar diyen uglevodorodlar deyiladi. Ularning tarkibini umumiy СпН2я_ 2 formula bilan ifoda

Tabiiy va sintetik kauchuklar

Kauchuklar — elastik materiallar bo£lib, ulardan vulkanlash (oltingugurt bilan birga qizdirish) yo‘li bilan rezina olinadi. Kauchukl

Aromatik uglevodorodlar (arenlar)

Molekulasida atomlarning o‘ziga xos bogianishli siklik gruppasi — benzol yadrosi bor birikmalar aromatik birikmalar deyiladi. Aromatik ugl

Benzol va uning gomologlari

Xossalari. Benzol — rangsiz, uchuvchan, o‘t olish xavfi bor, o‘ziga xos hidli suyuqlik. Suvda amalda erimaydi. Juda dudli alanga ber

Neft va uni qayta ishlash

Neft — to‘q qo‘ng‘ir yoki deyarli qora rangli, o‘ziga xos hidli, moysimon suyuqlik. U suvdan yengil (zichligi 0,73 &mdas

Tabiiy gazlar va ulardan foydalanish

Tabiiy gazlar, neft va toshko'mir — uglevodorodlarning asosiy manbalari hisoblanadi. Tabiiy gaz tarkibida m olekular massasi kichik bo'lgan ugl

To‘yingan spirtlar

Uglerod, vodorod va kislorod atomlaridan tarkib topgan kislorodli organik birikmalarga spirtlar, fenollar, aldegidlar, ketonlar, karbon kislotalar, od

Metanol va etanol

Metil spirt. Metil spirt (boshqacha nomlari: metanol, karbinol, yog‘och spirti) — eng oddiy bir atomli spirt, rangsiz suyuqlik. Kuchli zah

Etilenglikol va glitserin

Etilenglikol. Etilenglikol — to'yingan ikki atomli spirtlar — glikollarning vakilidir. Glikollar qatorining umumiy formulasi C H (b'H)r Un

Fenollar

Fenollar — molekulasida gidroksil gruppalar benzol yadrosi bilan bog‘langan organik birikmalardir. Ular aromatik uglevodorodlarning hosil

Aldegidlar

Molekulasida funksional gruppa - b o‘lgan organik birikmalar aldegidlar deyiladi. Ularni spirtlarning oksidlanish mahsulotlari sifatida qarash

Formaldegid

Molekulasining tuzilishi va xossalari. Formaldegid - o‘tkir bo‘g‘uvchi hidli rangsiz gaz, zaharli. U suvda yaxshi eriydi. Formaldegi

Asetaldegid

Asetaldegid, boshqacha aytganda sirka aldegid, ya’ni etanal — o‘tkir hidli, rangsiz suyuqlik, suvda yaxshi eriydi, qayn. t. 21 °

Polikondensatlanish reaksiyalari

Polikondensatlanish — bu quyi molekular moddalardan yuqori molekular birikmalar hosil bo‘lish jarayoni bo‘lib, unda qo‘shimcha

Ketonlar

Molekulalarida ikkita uglevodorod radikali bilan bog‘langan karbonil gruppa > C = О bo‘lgan organik birikmalar ketonlar deyiladi. Ula

Karbon kislotalar

Molekulasida funksional karboksil gruppa (karboksil) С ^ ^ FI boigan organik birikmalar karbon kislotalar deyiladi. Карбоксил degan nom kar

Chumoli kislota

Chumoli kislota HCOOH — o‘tkir hidli, rangsiz suyuqlik, 101 °C da qaynaydi. Suvda istalgan miqdorda eriydi. Terini kuydiradi. U chumol

Sirka kislota

Sirka kislota odatdagi temperaturada — o'ziga xos o'tkir hidli rangsiz suyuqlik. U +16,6 °C dan past tem peraturada muzga o'xshash kristalla

Murakkab efirlar. Eterifikatsiyalash va sovunlanish reaksiyalari

Murakkab efirlarning olinishi. Karbon kislotalar spirtlar bilan o'zaro ta’sir ettirilganda murakkab efirlar hosil bo'ladi. Masalan, sirka kislot

Yog‘Iar

Yog‘lar yuqori bir asosli karbon kislotalar, asosan palmitin, stearin (to'yingan kislotalar) va olein (to'yinmagan kislota) kislotalar bilan uch

Sovunlar va sun’iy yuvish vositalari

Sovunlar yuqori karbon kislotalarning tuzlaridir. Odatdagi sovunlar asosan palmitin, stearin va olein kislotalar tuzlarining aralashmasidan tarkib top

Uglevodlar

Uglevodlar — organik birikmalar bo‘lib, tarkibi odatda umumiy Cn(H 20 ) m (n va m > 4) formula bilan ifodalanadi. Tarkibi bu umumiy fo

Monosaxaridlar va disaxaridlar

Glukoza. Monosaxaridlar orasida eng muhimi glukoza C6H 120 6 bo‘lib, u uzum shakari ham deyiladi. Bu shirin ta’mli oq kristall m odda, suv

Polisaxaridlar

Kraxmal. Kraxmal, shuningdek selluloza (keyinroqqa q.) uglerodlarning uchinchi gruppasiga — polisaxaridlarga kiradi. Bu moddaning molekular mas

Nitrobirikmalar

Molekulasida uglerod atomida nitrogruppa — N 0 2 bo‘lgan organik moddalar nitrobirikmalar deyiladi. Ularni uglerodlarning vodorod atomi o

Aminlar

Ammiakning bitta, ikkita yoki uchala vodorod atomi organik radikallarga almashingan hosilalari aminlar deyiladi. Radikallar soniga qarab, aminlar bir

Anilin

Aromatik aminlarning eng oddiy vakili anilin C6H5N H 2 dir. Uni benzolning molekulasidagi vodorod atomining o'rnini aminogaippa olgan hosilasi yoki am

Aminokislotalar

Molekulasida bir vaqtning o ‘zida ham aminogruppa — N H 2, ham karboksil gruppa — COOH bo‘Igan organik birikmalar aminokislota

Kislotalarning amidlari

Kislotalarning gidroksil gruppasi aminogruppaga almashingan hosilalari shu karbon kislotalarning amidlari deyiladi. Masalan:       &n

Oqsillar

Oqsillar — a-aminokislotalardan tuzilgan murakkab, yuqori molekular tabiiy birikmalardir. Hozirgi tasawurlarga ko‘ra oqsillarga aminokislo

Alyuminiy oksidini tayyorlash usuli

Kerakli reaktivlar, idishlar, asbob va uskunalari: natriy alyuminat; azot kislotasi; distillangan suv; quritish shkafi; mufel pechi Ishdan maqsad: gi

Berilliy

Berilliy (Beryllium), Be— kimyoviy element. Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub, tartib rakami 4, atom massasi 9,0

Водород атоми учун Бор назарияси

Водород атоми учун Бор назариясини ўрганишдан аввал атомларнинг классик назария

Франк-Герц тажрибалари

Немис физиклари Франк ва Герц тажрибалари (1913 й.) нинг мақсади Борнинг стационар о

Бор назариясининг камчиликлари.

Бор назарияси атом физикаси ривожланишига улкан ҳисса қўшиб, квант меҳаникасинин

Де-Бройл ғояси

1924 йили  француз физиги Де Бройл томонидан агар ёруғлик квантлари учун  корп

Девиссон-Джермер тажрибаси.

1925 йилда  Дж. Девиссон ва К.Х.Кунсманлар томонидан никель кристалида электронла

Разложим воду

В пробирку из тугоплавкого стекла насыплем порошок железа (в продаже имеется мета

ВОДА И ВОЗДУХ. САМОЕ ДЕШЕВОЕ СЫРЬЕ ВОДА - ВЕЩЕСТВО НОМЕР ОДИН

Вода встречается на Земле почти повсеместно, 70 % земной поверхности занимает миро

Магний - активный, но под защитой

Неблагородные металлы, такие как натрий или калий, бурно реагируют с водой с образ

Магний - активный, но под защитой

Неблагородные металлы, такие как натрий или калий, бурно реагируют с водой с образ

Электролитическое разложение воды

Для разложения воды электрическим током чаще всего используют аппарат Гофмана. К

Поэкспериментируем с газами

Если при электролизе использовать достаточно мощный источник тока (например, акк

ВОДА В КРИСТАЛЛАХ

Химикаты считаются особо чистыми, если они представляют собой однородные, достат

Обнаруживаем кристаллизационную воду

Внесем в термостойкую хорошо высушенную пробирку какую-нибудь соль (на кончике но

Адсорбированная вода

В молекуле воды связи, идущие от центра атома кислорода к обоим атомам водорода, о

ХЛОРИДЫ ЩЕЛОЧНЫХ МЕТАЛЛОВ. СЫРЬЕ ДЛЯ ПОЛУЧЕНИЯ ОСНОВАНИЙ И КИСЛОТ

Еще в древности арабы получали соли выщелачиванием из золы растений. От арабского

КАК В БИТТЕРФЕЛЬДЕ ПОЛУЧАЮТ ЩЕЛОЧЬ И КИСЛОТЫ

Что такое поваренная соль? Она представляет собой соединение химически активного

ЭЛЕКТРОХИМИЧЕСКИЙ КОМБИНАТ НА ЛАБОРАТОРНОМ СТОЛЕ

Попытаемся с помощью нескольких простых опытов в принципе повторить процесс, опи

sdfg sdfg sdfgs dfg

dlfksd fsdf jgskldfjgl sdkf;gjls;dkfg

Ртутный способ

С самого начала надо привыкать работать с малыми количествами веществ (это э

Диафрагма из выеденного яйца

Значительная часть едкого натра получается в промышленности по диафрагменном

МЕТАЛЛЫ И ИХ СОЕДИНЕНИЯ

Почти все важнейшие части орудий производства, начиная с простейших механизмов и

КЛАССИФИКАЦИЯ МЕТАЛЛОВ

По экспериментальной химии металлов и их соединений можно было бы написать объем

ЩЕЛОЧНЫЕ МЕТАЛЛЫ (ГЛАВНАЯ ПОДГРУППА I ГРУППЫ)

Щелочные металлы химически очень активны и бурно реагируют с водой, в результате

Обнаружение калия и натрия

В несветящемся пламени бунзеновской горелки будем держать палочки магнезии до те

МЕТАЛЛЫ ПОБОЧНОЙ ПОДГРУППЫ I ГРУППЫ

В противоположность щелочным металлам, медь, серебро и золото очень инертны. Они о

Окисление и восстановление меди

В несветящееся пламя бунзеновской горелки внесем пинцетом кусочек медной провол

Обнаружение меди в сплавах

На присутствие меди укажет уже окраска. Если у сплава красный или желтый оттенок,

Опыты с серебром

Мы часто использовали раствор нитрата серебра для определения соляной кислоты ил

Основной процесс фотографии

В умеренно темном помещении осадим некоторое количество хлорида серебра из раств

Пробирное искусство

Для быстрого определения подлинности золотых и серебряных изделий проводят так н

ЗАГЛЯНЕМ В ПРОШЛОЕ

Нашей планете уже около 5 миллиардов лет. Вначале она, вероятно, была раскаленным г

БОЛОТНЫЙ ГАЗ

И сейчас в болотах гниют растения. Гниющий ил можно найти в стоячей воде пруда или

Получим болотный газ

Принесем из пруда немного ила. Можно взять вместо него и землю со дна болота. Вмест

ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ ОРГАНИЧЕСКОЙ ХИМИИ

Углерод конечно, нельзя отнести к числу наиболее распространенных химических эле

Ряд алканов

номер   формула название       1       CH4   

ЭТЕН - НЕНАСЫЩЕННЫЙ УГЛЕВОДОРОД

В алканах все свободные валентности атомов углерода насыщены атомами водор

ОБНАРУЖЕНИЕ ЭЛЕМЕНТОВ В ОРГАНИЧЕСКИХ ВЕЩЕСТВАХ

Большинство органических соединений состоит преимущественно из углерода и водор

Обнаружение азота

Чтобы выяснить, есть ли в веществе азот, пробу греют в пробирке с избытком натронн

Обнаружение галогенов

Во многих случаях галогены в органических соединениях можно обнаружить с помощью

Обнаружение серы

Для обнаружения серы обычно прокаливают пробу с металлическим натрием. При этом с

МАТЕРИАЛЫ НА ЛЮБОЙ ВКУС: ПЛАСТМАССЫ ВЧЕРА, СЕГОДНЯ И ЗАВТРА

У металлов очень древняя история. Например, история меди насчитывает 7700 лет, а пре

ЗАМЕНИТЕЛЬ?

В тяжелые времена, в годы бедствий и потрясений создавались так называемые "эрзац

ВЕЛИКАНЫ СРЕДИ МОЛЕКУЛ

В соответствии с государственным стандартом "пластмассами называются материалы,

ИССЛЕДУЕМ ПЛАСТМАССЫ

"За свою продукцию ручаюсь головой" - эти слова сегодня часто можно услышать на пре

Определение плотности

Взвесим образец пластмассы, не содержащий пузырей, определим его объем по вытесне

Проба на плавление

Сначала выясним, плавится ли исследуемая пластмасса вообще. Для этого внесем ее в

Температура размягчения

Вставим пробы пластмассы - лучше всего полоски длиной 5-10 см и шириной 1 см - в желез

Температура текучести

Аналогично можно определить и температуру текучести, т. е. тот интервал температу

Проба на сгорание

Возьмем тигельными щипцами образец пластмассы и поместим его ненадолго в верхнюю

Исследование продуктов разложения

В маленьких пробирках нагреем измельченные пробы различных пластмасс и обратим в

Химическая стойкость

Пробы пластмасс погружают в разбавленные и концентрированные растворы кислот и щ

КАК УЛУЧШАЮТ ПРИРОДНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

Сколько лет человечеству, столько лет и его борьбе с природой. Человечество прошл

ЕСЛИ ВЗЯТЬ ЦЕЛЛЮЛОЗУ, КИСЛОТУ И КАМФОРУ

... В поисках массы для печатных валов американский исследователь Хэйетт попробов

ЕСЛИ ВЗЯТЬ ЦЕЛЛЮЛОЗУ, КИСЛОТУ И КАМФОРУ

... В поисках массы для печатных валов американский исследователь Хэйетт попробов

Получение нитратов целлюлозы

В колбу Эрленмейера, погруженную в большой сосуд с холодной водой, поместим немно

Дальнейшая переработка динитрата целлюлозы

Чтобы ознакомиться со свойствами полученного динитрата, тигельными щипцами внес

Опыты с тринитратом целлюлозы

Пока мы проводили опыты с динитратом целлюлозы, тринитрат высох на воздухе. По вид

ДРЕВЕСИНА И ПЛАСТМАССЫ

Древесина и полученная из нее целлюлоза используются весьма широко, но известны е

Изготовим пергаментную бумагу

Плоскую фарфоровую чашку заполним наполовину раствором серной кислоты. Для его п

КОРОТКО О ХИМИИ КРАСИТЕЛЕЙ

Еще в Х веке до нашей эры, на дне Средиземного моря вблизи Тира - легендарного горо

КРАСИТЕЛИ ИЗ ВОЛЬФЕНА

Как приступили к синтезу красителей? Кто первым открыл путь к нынешним успехам? Зд

ТАЙНА ЦВЕТА

Перед нами формула красителя относительно простого строения: Его точное химическ

СИНТЕЗИРУЕМ КРАСИТЕЛИ ИЗ АНИЛИНА

Первый в мире патент на получение синтетического красителя из каменноугольной см

Мовеин в пробирке

Мовеин образуется из технического аминобензола (анилина), содержащего толуиди

Синтезируем Анилиновый желтый

Вначале растворим в одной пробирке 2 г нитрита натрия (нитриты ядовиты!) в 10 мл воды

Анилиновый черный - краситель для хлопка

Открытый в 1863 г. Анилиновый черный относится к числу старейших органических

ПОЛУЧИМ ФТАЛЕИНОВЫЕ КРАСИТЕЛИ

получаемом при перегонке каменноугольной смолы: Рассматривая его структурную ф

Получение индикатора фенолфталеина

В фарфоровой чашке тщательно перемешаем несколько кристаллов гидроксибензола (ф

Чем подцвечивают воду в ванне

Препараты для подцвечивания и отдушивания воды в ванне наряду с различными солям

Прекрасный, как заря

Близкий родственник флуоресцеина - краситель, получивший свое название от гречес

ПРОДУКТЫ ПИТАНИЯ КАК ХИМИЧЕСКИЕ СОЕДИНЕНИЯ

"Человек есть то, что он ест", - в этом высказывании Людвига Фейербаха вся суть наив

ОПЫТЫ С САХАРОМ

ОПЫТЫ С САХАРОМ Вначале займемся семейством простейших продуктов питания - углев

Сахар горит?

Проверим, может ли сахар служить источником энергии. Если поднести к куску сахара

Из чего состоит сахар

Нагреем в пробирке немножко сахара - вначале осторожно, а затем сильнее. Сахар пла

Сварим искусственный мед

Натуральный пчелиный мед представляет собой смесь виноградного сахара (глю

Реакции моносахаридов

Моносахариды, например виноградный и фруктовый сахар, являются восстановителя

Осахаривание картофеля и древесины

Как мы уже знаем, крахмал и целлюлоза состоят из остатков молекул виноградного са

Получим молочный сахар

В коровьем молоке содержится в среднем 4,6% молочного сахара. В женском молоке его б

Осахарим вату

Целлюлоза не может служить для нас продуктом питания. Напротив, в желудках жвачны

ЧТО НАМ ПОНАДОБИТСЯ?

При выполнении описанных в этой книге опытов мы обойдемся без громоздкого и дорог

РАБОЧЕЕ МЕСТО

Многие посетители будут проводить опыты в коллективе - в школьном химическом круж

Как оборудовать лабораторный стол

Нас устроит любой старый стол с крышкой не меньше 1 х 2. Прежде всего тщательно пров

Что всегда нужно иметь под рукой

Одни защитные очки (а если опыты проводят вместе с товарищами, то защитные очки д

ПРОСТОЕ ЛАБОРАТОРНОЕ ОБОРУДОВАНИЕ

Ниже приведен полный перечень оборудования, необходимого для проведения опытов,

Простая стеклянная посуда

Пробирки применяются чаще всего; это самая незаменимая разновидность стеклянно

Фарфоровая посуда

Так же как и тонкостенная стеклянная посуда, тонкостенная посуда из фарфора не бо

Мерная посуда

При всех точных опытах количества веществ следует отмеривать объемным или весовы

Термометры

По возможности нужно приобрести ртутный термометр от 0 до 360 °С. Однако для больш

Весы

Химия стала точной наукой лишь после того, как Лавуазье и другие химики применили

Горелки, электроплитки и принадлежности к ним

Успех многих опытов зависит от правильного выбора нагревательных приборов. Класс

Стеклянная тара

Нам понадобится много бутылок и банок самой различной величины для хранения реак

Вспомогательные приспособления

Пробки. Нам понадобятся резиновые и корковые пробки разного диаметра. Резиновые п

Химическая посуда специального назначения

Холодильники. Не только при перегонке, но и вообще при нагревании для конденсации

Приборы для опытов по электрохимии

С учетом исключительного значения соответствующих процессов в промышленности, в

Опыты с электрической дугой

Опыты с электрической дугой требуют гораздо большей осторожности. Их можно прово

Sulfat kislotasi va uning xossalari

Xossalari. Suvsiz H2SO4  rangsiz moysimon suyuqlik, 10,3 oS da kristallar hosil qiladi.Kons. kislota tarkibida 98 % kislota bor. Bu kislota o&rsq

Loyiha "Yangi internet tashabbusi" tanlovi doirasida, O'zbeksiton Respublikasi
Axborot texnologiyalari va komunikatsiyalarini rivojlantirish Vazirligi va
UZINFOCOM Markazi ko'magi bilan ishga tushirilgan